ผ่าตัดมดลูก การผ่าตัดเพื่อป้องกันโรคร้ายที่อาจเกิดขึ้นได้

หากมดลูกมีความผิดปกติ ทางแก้ที่ดีที่สุด คือ การผ่าตัดมดลูกออก แต่การผ่าตัดเอาอวัยวะภายในที่เคยมีนั้นจะส่งผลอะไรบ้าง คุณผู้หญิงที่สงสัยอยู่ อย่าพลาดบทความนี้

หนึ่งในปัญหาสุขภาพที่เพศหญิงมีโอกาสเป็นได้บ่อยที่สุด คือโรคที่เกี่ยวเนื่องกับ ‘มดลูก’ ซึ่งเป็นอวัยวะสืบพันธ์ุภายในร่างกาย ไม่ว่าจะเป็นอาการปวดประจำเดือนรุนแรง ซีสต์ มีเนื้องอกในมดลูก ฯลฯ โดยอาการเหล่านี้สามารถรักษาได้ด้วยยา แต่หากมีอาการรุนแรง แพทย์ก็จะแนะนำวิธีรักษาด้วยวิธีผ่าตัดมดลูก

เนื่องจากการผ่าตัดมดลูกเป็นหนึ่งในหัตถการใหญ่ การวินิจฉัยให้ผ่าตัดจึงขึ้นอยู่กับดุลยพินิจของแพทย์ และความเหมาะสมของผู้ป่วยแต่ละราย เพื่อให้มั่นใจว่าหลังผ่ามดลูกออกจะไม่ส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางร่างกายและอารมณ์ของผู้ป่วย ดังนั้นเราจะมาทำความเข้าใจเกี่ยวกับผ่าตัดมดลูกเพื่อเตรียมความพร้อมกัน

---

สาเหตุที่ต้องทำการผ่ามดลูก หัตถการเพื่อรักษาคุณภาพชีวิตของคุณผู้หญิงให้ดีขึ้น

มดลูก เป็นอวัยวะสืบพันธุ์ที่สำคัญมากของผู้หญิง เพราะเป็นแหล่งฟูมฟักตัวอ่อนให้กลายเป็นทารก แต่ยามปกติที่ไม่มีการตั้งครรภ์ เยื่อบุโพรงมดลูกด้านในสุดก็จะมีการหลุดลอกออกมา กลายเป็นเลือดประจำเดือนไหลออกมาผ่านทางช่องคลอด

เมื่อเกิดความผิดปกติกับมดลูกระยะรุนแรง การผ่าตัดมดลูก (Hysterectomy) คือ วิธีที่แพทย์จะเลือกใช้ในการรักษาโรคทางมดลูกที่รักษาด้วยยาไม่หายเท่านั้น นอกจากนี้การผ่าตัดมดลูกยังสามารถช่วยป้องกันโรคไม่ให้ลุกลามจนเข้าสู่ระยะร้ายแรงได้ อย่างไรก็ดีคนไข้ที่ได้ตัดมดลูกแล้ว ต้องตรวจมะเร็งปากมดลูก หรือไม่ - คำแนะนำก็คือ ยังควรต้องตรวจเซลล์บริเวณช่องคลอดที่ติดกับปากมดลูกเป็นประจำเหมือนที่ทำมาทุกปี

นอกจากนี้ การวินิจฉัยพิจารณาผ่ามดลูกออกยังขึ้นอยู่กับความรุนแรงของอาการ อายุของคนไข้ สุขภาพโดยรวม ทั้งนี้ยังรวมถึงความต้องการมีบุตรของคนไข้ เพราะการผ่ามดลูกจะส่งผลให้ร่างกายไม่มีประจำเดือน และไม่สามารถตั้งครรภ์ได้อีก ดังนั้นสำหรับคำถามที่่ว่า “ตัดมดลูกแล้ว ท้องนอกมดลูกได้ไหม” คำตอบก็คือ ไม่ได้ เพราะตัวอ่อนไม่มีที่ให้ฝังตัวเพื่อเติบโตเป็นทารกได้

---

โรคทางนรีเวชที่ต้องเข้ารับการผ่าตัดมดลูก

สาเหตุที่นำไปสู่การผ่าตัดมดลูกที่มีพยาธิสภาพออกนั้น ก็เพื่อลดผลกระทบของโรคทางนรีเวชที่มีต่อร่างกาย เพราะมีความผิดปกติที่เกิดจากการเปลี่ยนแปลงในด้านการทำงานหรือโครงสร้างทางร่างกาย ซึ่งอาจทำได้ด้วยวิธีการตัดมดลูกเหลือรังไข่, ตัดปากมดลูก, ตัดปีกมดลูก หรือ ตัดรังไข่ เป็นต้น

โดยโรคทางนรีเวชที่เกี่ยวกับความผิดปกติในมดลูก ที่ควรรักษาด้วยการผ่าตัดมดลูก จะมีดังนี้

• มะเร็ง เช่น มะเร็งปากมดลูก มะเร็งมดลูก หรือ มะเร็งรังไข่
• เลือดออกมากผิดปกติจากโพรงมดลูก และไม่สามารถรักษาด้วยยา
• เกิดพังผืดในมดลูก ทำให้มดลูกมีปัญหาในการทำงาน 
• ภาวะอุ้งเชิงกรานหย่อน มดลูกหย่อนหรือต่ำ ทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อน เช่น ปัสสาวะบ่อย อุจจาระผิดปกติ หรือ เกิดแผลกดทับที่ปากมดลูก
• เนื้องอกในมดลูก หากมีขนาดใหญ่ก็อาจทำให้ปวดหรือมีประจำเดือนมาก และอาจพัฒนากลายเป็นมะเร็งได้

---

การผ่าตัดมดลูกในปัจจุบันมีวิธีการใดบ้าง?

ปัจจุบันการผ่าตัดมดลูกออกมีอยู่ 4 แบบ ได้แก่ ตัดมดลูกทั้งหมดออกเหลือรังไข่หนึ่งข้าง, ตัดมดลูกออกเหลือแต่ปากมดลูก, ตัดมดลูกและรังไข่ออกทั้ง 2 ข้าง และตัดแบบถอนรากถอนโคน ในส่วนของวิธีผ่าตัดมดลูกที่นิยมใช้กันอยู่จะมีทั้งหมด 3 วิธีด้วยกัน คือ

• ผ่าตัดมดลูกแบบเปิดหน้าท้อง (Abdominal Hysterectomy) เป็นการผ่าได้ทั้งแนวตั้งหรือแนวนอน มีความยาวประมาณ 10-15 ซม. เป็นวิธีที่รักษาผู้ป่วยได้ทุกประเภท แต่ไม่ค่อยเป็นที่นิยมเพราะพักฟื้นนาน และมีแผลเป็นขนาดใหญ่ เห็นชัดเจน ทั้งยังเจ็บแผลมาก ส่วนคำถามที่ว่า ผ่าตัดเปิดหน้าท้อง พักฟื้นกี่วัน คำตอบคือ 4-8 สัปดาห์
• ผ่าตัดทางช่องคลอด (Vaginal Hysterectomy) เป็นการตัดมดลูกผ่านทางปลายช่องคลอด แล้วนำมดลูกออกมา ก่อนจะเย็บปิดปลายช่องคลอด เป็นวิธีที่เหมาะกับคนที่มีมดลูกหย่อน และมีขนาดไม่โตมาก แต่ไม่แนะนำในคนที่มีเนื้องอกขนาดใหญ่ มีพังผืดในอุ้งเชิงกราน หรือมีปัญหาที่ปีกมดลูก ใช้เวลาพักฟื้นประมาณ 2 สัปดาห์ ข้อดีคือไม่มีรอยแผลเป็น เจ็บน้อย มีโอกาสติดเชื้อหรือมีภาวะแทรกซ้อนน้อย กระทบอวัยวะข้างเคียงน้อย 
• ผ่าตัดโดยวิธีส่องกล้อง (Laparoscopic Hysterectomy) เป็นวิธีผ่าตัดมดลูกด้วยการเจาะรูเล็ก ๆ ที่หน้าท้องแล้วใช้เครื่องมือสอดเข้าไปตัดมดลูก ก่อนนำออกมาทางช่องคลอด หรือ จะย่อยให้เป็นชิ้นเล็ก ๆ ด้วยคลื่นอัลตราซาวนด์ แล้วนำออกมาทางหน้าท้องก็ได้ วิธีนี้จะมีข้อดีคือ ขนาดแผลเล็กประมาณ 0.5 ซม. จำนวน 3 แผล เจ็บน้อย เสียเลือดน้อย ฟื้นตัวเร็ว

---

หลังผ่าตัดมดลูกควรดูแลตัวเองอย่างไร?

หลังเข้ารับการผ่าตัดมดลูกเรียบร้อยแล้ว อีกหนึ่งสิ่งสำคัญก็คือ ‘การพักฟื้น’ คนไข้ควรให้ความใส่ใจดูแลตนเองเป็นพิเศษเพื่อให้ร่างกายได้ฟื้นตัวเต็มที่ ควรศึกษาว่าคนไข้ที่ผ่าตัดมดลูกกินอะไรบำรุงร่างกายจึงจะดี ช่วยให้สามารถผ่านช่วงเวลานี้ไปได้อย่างราบรื่น ปลอดภัย และไม่ทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อนตามมาอีกด้วย

สำหรับขั้นตอนในการดูแลตนเองหลังการผ่าตัดมดลูก มีดังต่อไปนี้

• หมั่นดูแลทำความสะอาดแผลผ่าตัดมดลูก ในกรณีที่ผ่าตัดมดลูกแบบเปิดหน้าท้อง คอยสังเกตว่ามีอาการผิดปกติหรือไม่ ไม่ควรแกะหรือขยี้แผล พร้อมเปลี่ยนผ้าพันแผลตามกำหนด
• เน้นอาหารการกินที่ถูกอนามัย มีประโยชน์ ควรเป็นประเภทที่ย่อยง่าย เน้นกินผักผลไม้มากขึ้น เลี่ยงอาหารรสจัด และดื่มน้ำสะอาดให้เพียงพอ
• ให้ความสำคัญกับการพักผ่อน เช่น นอนหลับให้เพียงพอ เลี่ยงความเครียด ทำกิจกรรมผ่อนคลาย และไม่ฝืนทำงานหนัก
• เลี่ยงการออกกำลังกายหนักที่ต้องใช้แรงมาก ในช่วง 6 สัปดาห์แรก สามารถเดินออกกำลังกายเบา ๆ ได้ 
• หลีกเลี่ยงการมีเพศสัมพันธ์ เพื่อป้องกันการติดเชื้อ
• ไม่ควรสวนล้างช่องคลอด หรือ เบ่งถ่ายอุจจาระแรง ๆ เพราะทำให้ติดเชื้อได้ง่าย
• หลีกเลี่ยงการขับขี่รถ หรืออยู่ลำพังคนเดียว
• ปรับพฤติกรรมการนั่ง ไม่ควรนั่งท่าเดิมนาน ๆ เพื่อไม่ให้มีปัญหาเกี่ยวกับระบบไหลเวียนเลือด หรืออาการเมื่อยล้า 
• พบแพทย์ตามนัด พร้อมปฏิบัติตามคำแนะนำอย่างเคร่งครัด และตรวจสุขภาพสม่ำเสมอ

---

ผ่าตัดมดลูก ทางเลือกสุดท้ายเพื่อป้องกันและรักษาสุขภาพที่ดี

เพื่อให้การผ่าตัดมดลูกเป็นไปอย่างราบรื่นสำหรับผู้ป่วยที่จำเป็นต้องเลือกวิธีผ่าตัดมดลูก เพื่อแก้ไขปัญหาสุขภาพที่ไม่สามารถรักษาด้วยยา ผู้ป่วยจำเป็นต้องเข้าใจว่าผ่าตัดมดลูกคืออะไร มีสาเหตุอาการเช่นไรที่เหมาะกับการรักษาด้วยวิธีนี้ และควรผ่าตัดด้วยวิธีไหนที่เหมาะกับโรคของผู้ป่วย หลังจากผ่าตัดแล้ว ผู้ป่วยก็ควรต้องดูแลตนเองตามคำแนะนำจากแพทย์ผู้ดูแล เพื่อป้องกันการเกิดภาวะแทรกซ้อน และกลับมาใช้ชีวิตได้อย่างคล่องตัวอีกครั้ง